advertentie KCI Cultuurweb

Linksonder: bundeltjes kardoen, fragment uit schilderij Pieter Aertsen (1553) Collectie Boijmans - Van Beuningen

Onze voorouders waren niet aan het bier

Wat aten en dronken onze voorouders? Wij leerden vroeger op school dat de Germanen bier dronken en dobbelden, zelfs om hun vrouwen.

Biologe en archeobotaniste dr. Laura Kooistra sprak tijdens een lezing voor het Genootschap Oud Westland niet over het dobbelen, maar relativeerde het bierdrinken. "Dat bierdrinken vroeger in plaats van water kan helemaal niet, want bier bevat alcohol en daardoor droogt het lichaam uit", zei Kooistra. De titel van de lezing luidde: 'Van oerrund tot kardoen. Verhalen achter maaltijden uit ons verleden'.
"Ik kan eindeloos vertellen over voedsel", zei Kooistra. Samen met andere experts schreef zij een boek over voeding vanaf de vroegste tijden tot het begin van het stedelijk leven in de dertiende eeuw. Bij het oerrund kunnen wij ons een voorstelling maken maar de groente kardoen is veel minder bekend.

Kooistra gaf uitleg aan de hand van een schilderij uit 1553 van Pieter  Aertsen in museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam. De titel van het schilderij luidt: 'Christus in het huis van Martha en Maria'. Het is geschilderd in een 16de eeuwse setting. Op het schilderij is een schaal met kardoen te zien, een zusje van de artisjok en normaal voedsel in die tijd. Het oerrund werd al in het late mesolithicum rond 5000 v. chr. in de tijd van de verzamelaars en jagers gegeten.

Laura Kooistra, archeobotaniste.

Westland

In het dal van de Tjonger in Friesland zijn opgravingen gedaan en resten uit de vroegste tijden aangetroffen. De archeologen vonden tussen de botten van de oerrunderen vuurstenen. Op deze botten zijn minuscule krasjes van vuurstenen gevonden, die werden gebruikt om het vlees van de botten te schrappen. Die praktijk duidt er op dat de dieren ter plekke zijn geslacht. Alles van het dier werd gebruikt, zelfs de onderpoten, waarvan het vloeibare merg werd gedronken.

Het Nederlandse kustgebied waaronder het Westland was aanvankelijk een zandgebied met eiken en berken. Dat veranderde toen de zeespiegel begon te stijgen ten gevolge van het smelten van het landijs. Tijdens de warmere periode migreerden er nieuwe planten naar onze streken, waardoor het kustgebied veranderde in een voedselrijk moeras. De verzamelaars en jagers aten in die tijd volgens de seizoenkalender, die veel variatie vertoonde. Op het menu stonden onder andere koekjes van wortelstukken, vis en ook wild zwijn.

Stew

Dat veranderde rond 5000 voor Chr. toen de landbouwers op vaste plekken gingen wonen. Aanvankelijk op open plekken in het bos en later in een coulissen-landschap. Het vee kwam op stal te staan en voedsel werd opgeslagen in schuurtjes. Visserij en jacht werden van minder belang. Een voorbeeld van een nederzetting uit deze tijd is Schipluiden. Het voedsel bestond doorgaans uit stew, bereid in stoofpotten. De samenstelling van dit voedsel is onderzocht door aangekoekte resten chemisch te onderzoeken. Daaruit bleek dat deze maaltijden vaak vegetarisch waren.

Met de komst van de Romeinen in Zuid-Nederland veranderden ook de eetgewoonten. Er kwamen moestuinen, waarin groenten werden verbouwd. Brood en wijn maakten hun intocht en het vlees werd op verschillende wijzen bereid, bijvoorbeeld door het te roosteren. De elite had eigen eetkamers, waarin het personeel geen toegang had. Het was een nieuwe ontwikkeling. Voorheen werd altijd gezamenlijk gegeten.

Stadsboerderijen

In de middeleeuwen ontstond stedelijk leven. Aanvankelijk werden aan bederf onderhevige producten nog binnen de muren op stadsboerderijen verbouwd. Later verplaatste deze landbouw zich naar de directe omgeving van de stad. Uit andere delen van Nederland en in het buitenland werden houdbare producten aangevoerd. Specerijen, koffie en thee werden over grotere afstanden aangevoerd. Het luxe-vlees werd in een vleeshal verhandeld en de goedkopere delen van het dier daarbuiten op straat.

Auteur: Frank de Klerk, Genootschap Oud-Westland

Laat je reactie achter

Jutta Leerdam maakt uitstapje naar catwalk
SCHAATSSTER

Jutta Leerdam maakt uitstapje naar catwalk

SCHAATSSTER

Jutta Leerdam maakt uitstapje naar catwalk

Geen schaatsen en een aerodynamisch pak, maar een pak van de nieuwe collectie van Boss. Schaatsster Jutta Leerdam stond zaterdag tijdens de Milan Fashion Week namens het modemerk op de catwalk.

Eerste zege Valto, Ondo wint in Gorichem

Korfbal

UITSLAGEN

Eerste zege Valto, Ondo wint in Gorichem

De korfballers van Valto hebben hun eerste overwinning in de ereklasse binnen. Na een gelijkspel en een nederlaag tegen tegenstanders uit de Korfbal League (zaal), werd het zaterdag tegen Die Haghe nipt 17-16.

Handbalsters Velo beginnen Europese campagne met nederlaag

Handbal

UITSLAGEN

Handbalsters Velo beginnen Europese campagne met nederlaag

De handbalvrouwen van Venéco/Velo hebben de heenwedstrijd in de European Cup tegen Ankara Yenimahalle zaterdag verloren. In Turkije werd het, na een 15-14 ruststand, uiteindelijk 29-25.

Reinout Polders en Marlies Jongerius oppermachtig in RijkZwaanloop
ATLETIEK

Reinout Polders en Marlies Jongerius oppermachtig in RijkZwaanloop

De hardlopers Reinout Polders uit Den Hoorn en Marlies Jongerius uit Wateringen waren zaterdag oppermachtig op de 10 Engelse Mijl in de RijkZwaanloop in 's-Gravenzande.

FC 's-Gravenzande wint derby ruim van Westlandia

Zaterdagvoetbal

VOETBAL

FC 's-Gravenzande wint derby ruim van Westlandia

Dé derby van het Westland is in het voordeel beslist van FC 's-Gravenzande. Op het Juliana Sportpark werd Westlandia met 3-0 verslagen.

Kay Huisman pakt zilver op NK Shorttrack
SCHAATSEN

Kay Huisman pakt zilver op NK Shorttrack

Kay Huisman, uit Monster, heeft sterk gepresteerd op het Nederlands Kampioenschap Shorttrack. De 26-jarige topsporter werd zaterdag op de 1.500 meter tweede.

Reinout Polders en Marlies Jongerius oppermachtig in RijkZwaanloop
ATLETIEK

Reinout Polders en Marlies Jongerius oppermachtig in RijkZwaanloop

De hardlopers Reinout Polders uit Den Hoorn en Marlies Jongerius uit Wateringen waren zaterdag oppermachtig op de 10 Engelse Mijl in de RijkZwaanloop in 's-Gravenzande.

FC 's-Gravenzande wint derby ruim van Westlandia

Zaterdagvoetbal

VOETBAL

FC 's-Gravenzande wint derby ruim van Westlandia

Dé derby van het Westland is in het voordeel beslist van FC 's-Gravenzande. Op het Juliana Sportpark werd Westlandia met 3-0 verslagen.

Kay Huisman pakt zilver op NK Shorttrack
SCHAATSEN

Kay Huisman pakt zilver op NK Shorttrack

Kay Huisman, uit Monster, heeft sterk gepresteerd op het Nederlands Kampioenschap Shorttrack. De 26-jarige topsporter werd zaterdag op de 1.500 meter tweede.